Johannes Paulus II de Grote

HOOFDSTUK 6

Heel het leven van Johannes Paulus II is geloof, gebed, aanbidding van de Drie-ene God en kinderlijke aanhankelijkheid aan Maria. Heel zijn leven is liefde en sociale inzet voor de medemensen. Heel zijn leven is evangelisatie, gericht aan ieder mens en aan alle volken. En zo kunnen we nu op gelijkaardige wijze zeggen dat hij één loflied was aan het leven, namelijk een bewuste keuze voor het leven en een ononderbroken strijd tegen de “cultuur van de dood”.

Voor zijn sociale inzet oogstte hij waardering, hoewel zijn diepste streven ook op dit gebied niet altijd goed werd begrepen. Hij was de voornaamste drijfveer voor de enige revolutie ooit in Europa, die niet uitmondde in nieuw geweld, haat en wraak. Hij benadrukte dat een ware revolutie alleen mogelijk is vanuit de geest van het evangelie, de Geest van Jezus Christus. Hij leerde dat wij door Christus zo sterk kunnen worden dat de vernietigingsdrang van het communisme daarop geen invloed meer heeft. En zo bleek het ook te zijn. Hij trof het communisme recht in zijn hart door de vrije Poolse vakbond “Solidariteit” volop en openlijk te steunen en er voor te zorgen dat de geest van het evangelie nagestreefd werd. En het was ook geweldloos. Kinderen brachten bloemen naar de soldaten en ontstaken kaarsjes. Dit staat in schril contrast met de Franse Revolutie, de Russische Revolutie en de vele andere, tot en met de huidige Arabische Revoluties. Alleen in Christus kan corruptie, geweld, en wraak overwonnen worden zonder opnieuw tot haat te vervallen.

Vanuit dezelfde bron, – het evangelie en de persoon van Jezus Christus -, beoordeelde hij ook de kostbare gave van de menselijke seksualiteit en al wat hieruit voortkomt voor Kerk en samenleving. Het onbegrip tegenover deze leer was in het Westen erg groot.Wij durven beweren dat tot heden wellicht niemand zich zo verhelderend uitgesproken heeft over de diepste Bijbelse visie op de menselijke seksualiteit, de voortplanting, het huwelijk en het gezin als Johannes Paulus II. Met klem wil hij hiermee de boodschap van Paulus VI in zijn encycliek Humanae vitae (1968)bevestigen. Zijn beroemde catecheses tussen 5 september 1979 en 28 november 1984 vertolken zonder meer een profetische visie, die hij zelf een “theologie van het lichaam” noemt. In 1981 richtte hij te Rome een instituut op voor studies over huwelijk en gezin (met inmiddels meer dan tien filialen over heel de wereld), alsook een pauselijke raad voor het gezin.

De grondlijnen van zijn denken vinden we al in zijn boek Liefde en verantwoordelijkheid (1), een studie over seksuele moraal. Ieder mens, geschapen naar Gods beeld en gelijkenis, is er in zijn diepste wezen op gericht zichzelf totaal te geven, in vrijheid en liefde. In het huwelijk wordt zulks verhinderd door kunstmatige contraceptie. De uitwerking hiervan zou een aparte bijdrage vergen.

Dit werd de voornaamste aanleiding voor de zware kritieken op Johannes Paulus II. De enen verweten hem dat hij, zoals Paulus VI, de contraceptie blijft afwijzen. De anderen verweten hem dat zijn originele Bijbelse uitleg niet helemaal samenvalt met de eenvoudige traditionele katholieke leer. Beide verwijten zijn uiteindelijk ongegrond. Als de toenmalige kardinaal Wojtyla vanuit het communistische Polen wel de vrijheid had gekregen om in Rome alle vergaderingen in verband met Humanae vitae mee te maken, zou er mogelijk onder de hoogste leiders van de Kerk zelf een beter begrip en een grotere aanvaarding van deze leer gekomen zijn. Van zijn kant heeft hij in elk geval alles gedaan om zijn bijdrage te leveren.

In 1980 riep hij al een bisschoppensynode samen over het gezin. Daarop schreef hij zijn apostolische aansporing Familiaris consortio (1981).Deze werd in de ontwikkelingslanden erg positief onthaald, maar in het noordelijk halfrond nagenoeg genegeerd. Telkens opnieuw roept de paus op om terug te keren naar de eerbied voor alle menselijk leven vanaf de ontvangenis tot aan de natuurlijke dood. Kunstmatige contraceptie, abortus, euthanasie, manipulaties van het leven zoals in- vitro-bevruchting e.a., de innerlijke contradicties van homorelaties die het verwekken van kinderen uitsluiten en dan toch kinderen voor zich opeisen… ze vormen voor hem één doodscultuur die de waardigheid van het menselijk leven aantast. Hij weet zich hierbij gesteund niet alleen door de vaste leer van de Kerk en van het Tweede Vaticaans Concilie, maar ook door de authentieke waarden van de mensheid van alle tijden.

In dezelfde geest liet hij kardinaal J. Ratzinger vanuit de congregatie van de geloofsleer de belangrijke instructie Donum vitae (1987) schrijven over het beginnend menselijk leven en de waardigheid van de voortplanting. De medische wetenschap, zo schrijft de instructie, krijgt haar rechtvaardiging niet van haar doelmatigheid of nut maar van de morele orde. Een perfect gelukte ingreep is daarom nog niet moreel verantwoord. Ieder mens is een uniek wonder en mag nooit als voorwerp gebruikt worden, bijvoorbeeld in dienst van de wetenschap. In de menselijke voortplanting mag de geneeskunde “helpen”, niet “vervangen”, anders wordt een onaanvaardbaar onderdrukkingsmechanisme ingevoerd waarbij wetenschappers zich gaan gedragen als “producenten” die hun “producten” willen voortbrengen en nog veredelen, met mensonwaardige praktijken die we al uit het nazisme leerden kennen.

De natuurlijke huwelijksgemeenschap is de enige waardige wieg voor de geboorte van een mens en tevens de beste garantie voor de bescherming van de gelijkwaardigheid van elk kind. Overigens hebben ouders strikt genomen geen “recht” op kinderen, alsof het materiële bezittingen zouden zijn. Wel hebben kinderen het recht om uitsluitend in een vaste, echtelijke liefdesgemeenschap van vader en moeder te worden verwekt, ontvangen, gedragen, geboren en opgevoed. Bij de voorbereiding van deze instructie werd een commissie opgesteld met een aantal deskundigen. Pikant detail: sommige Vlaamse theologen waren verontwaardigd omdat zij er niet bij waren, alsof men daar als deskundige kan optreden wanneer men de elementaire inzichten van de katholieke moraal niet begrijpt of niet aanvaardt!

In eenklank met deze instructie schreef Johannes Paulus II in 1995 zijn belangrijke encycliek over de waarde en de onaantastbaarheid van het menselijk leven (Evangelium vitae). Hij begint met een dramatische noodkreet aan de wereld: “Hoor, het bloed van uw broer roept uit de grond tot Mij…” Hij schetst de diepe cultuurcrisis, de tragische aanvallen op het leven, de oorlogen en de vernietiging van onschuldig menselijk leven in de twintigste eeuw. Hij doet een profetische oproep, vergelijkbaar met deze van paus Leo XIII ten tijde van de verschrikkelijke onderdrukking van de arbeiders een eeuw geleden. Deze riep toen krachtig op tot rechtvaardigheid in zijn encycliek Rerum Novarum (1891), wat het begin van een ommekeer werd. Nu is het op gelijke wijze nodig dat alle mensen van goede wil opstaan om de meest weerlozen en vooral de ongeboren kinderen te verdedigen. Johannes Paulus II wist bij ondervinding hoe dodelijk een dictatuur kan zijn en hij vroeg zich af welke waarde het sociale leven nog kan hebben wanneer de gruwel van massale wettelijke abortus voortduurt. Wanneer zij, die de meeste bescherming verdienen willekeurig mogen gedood worden, dan is er geen reden meer om te zeggen dat de ene burger de andere onschuldige burger niet mag doden. De encycliek eindigt met een oproep voor “een nieuwe cultuur van het menselijk leven”.

Even heftig als zijn verzet was tegen iedere aantasting van het menselijk leven, even hartstochtelijk klonk zijn loflied op de schoonheid van het leven. Zo schreef hij nog voor zijn voornoemd “Evangelie van het leven” een warme “Brief aan de gezinnen” (1994) waarin hij de echtparen op bijzondere wijze wil bemoedigen, hun kinderen zegenen en omhelzen. De Verenigde Naties hadden 1994 uigeroepen tot het Jaar van het Gezin en de paus haastte zich om de gezinnen bij deze gelegenheid met warme genegenheid te begroeten en op te roepen tot een beschaving van liefde.

(1) Geschreven door Karol Wojtyła voordat hij paus werd, met een merkwaardig voorwoord van zijn vriend Henri de Lubac. Het werk werd oorspronkelijk gepubliceerd in het Pools in 1960.

Franstalige versie:  Amour et responsabilité: étude de morale sexuelle, oorspr. uitgever : Éditions du Dialogue (1978). Nieuwe uitg. o.a. Parole et Silence (2014). Engelstalige versie : Love and Responsibility, oorspr. uitg. Farrar, Straus and Giroux, Inc., New York City (1981). Nieuwe uitg. William Collins Sons & Co. Ltd, Londen and Farrar, Straus and Giroux, Inc., New York City (2013).

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s